قانون 580

کَشتی بی لنگر امد مَردِ شَرّ که ز باد کَژ نیابد او حَذر

مولانا در این بیت انسان بدکار و شرور را به کشتی ای تشبیه کرده است که از لنگر عقل بی بهره است. مطمئناً چنین کَشتی ای نمی تواند خود را از گزند بادهای شکننده در دریا برهانَد، طوفانهای سهمگین دریا این کشتی را به این سو و آن سو می بَرَد و نهایتاً به اعماق دریا غرق می کند. انسان بی لنگر و فاقد خرد نیز چونان سفینه ای است که در بحر متلاطم حیات غوطه ور است و چون از عقل بهره ای ندارد از خطرات و صدمات در امان تهی ماند و لذا لنگر عقل را باید از صاحبان خرد جستجو کرد، چرا که پشتوانه ی عقل خزانه گهربار حضرت حق است و انسان عاقل از آن دریای خروشان عقل بهره می گیرد.

آدمیان بی خرد در مصاف بادهای وزنده به هر سو کشیده می شوند و سبک مغزی آنان از وزانت و سنگینی آنان می کاهد و چونان مگس به اطراف پرتاب می شوند، آنان که از امداد الهی برخوردارند و قلوب آنان از حکمت های حق سرشار می شود و از دل و جانشان بر دیده و چشمانشان می نشیند و صاحب بینایی و بصیرت می شوند و عکس این معنا نیز بر احوال کسانی صدق می ند که با پلیدی ها در آمیخته اند و زتشی ها در چشم آنان منعکس می شود و در تاریکی کسانی صدق می کند که با پلیدی ها در آمیخته اند و زشتی ها در چشم آنان منعکس می شود و در تاریکی فرو می روند:

لنگر عقل است عاقل را امان لنگری در یوزه کن از عاقلان

او مددهای خِرَد چون دَر ربود از خزینه دُرِّ آن دریای جود

زین چنین امداد دل پُر فَنّ شود بجَهّد از دل، چشم هم روشن شود

جمال حق...