قانون 617

جان گشایَد سوی بالا بال ها در زده تن در زمین چنگال ها

بر اساس آموزه های ادیان توحیدی انسان از دو بُعد روحانی و جسمانی ترکیب یافته است. بُعد روحانی او همان نفخۀ الاهیه است که به تصریح قرآن کریم پس از اتمام خلقت جسمانی و مادی او از سوی خدای رحمان در وی دمیده شده است، بُعد جسمانی و مادی آدمی همانا ترکیبات عنصری و مادی اوست که موجودیت مادی و فیزیکی انسان را تشکیل می دهد. روح از جهان معنا و عالم مجردات تنزیل یافته و به تعبیر مولانا از بالا سرازیر شده و در وجود مادی و جسمی انسان جمادی قرار گرفته است و از این جهت همواره رو به بالا دارد و میل بازگشت به مبدأ روح را به آن سو پرواز می دهد و جذبۀ نخستین ان را به سوی عوالم ملکوت و مراتب بلند و رفیع می کشاند، تمایل به پرواز و رجوع به مبدأ (اِنا للّه) از این موجود الهی مرغ بلند پروازی ساخته است که به آسمان جان کشیده می شود.

روح آدمی از هر گونه ثقل و سنگینی مبرا ست و در سیطره قواعد مادی و خاکی در نمی آید. از سوی دیگر بُعد جسمانی انسان است که از خاک برخاسته و میل بازگشت به خاک و زمینی شدن آن را به آن سو مجذوب می کند، علاوه بر این سنگینی های ناشی از صفات مادی و هوا پرستی و دنیایی او را زمین گیر می کند و به آن سو می کشاند، به تعبیر مولانا تن چنگال های خود را در خاک و زمین فرو برده است و تمایلی به عروج و صعود ندارد و این کشمکش در میان جان و تن انسان را زمینی یا آسمانی می کند. چنانچه این مردۀ وطن و جنبۀ مادی و خاکی که شیفته دنیاست و عالم ماده را مأوا و مسکن خود می داند از همراهی با جان جا بماند کلیت انسان را به سقوط و پستی می کشاند و از راه رسیدن به معشوق و لیلای جان دور می شود، آدمی تا آن زمانی که در جذبه تن قرار داشته باشد از حقیقت خود و از پرواز و صعود فاصله می گیرد :

تا تو با من باشی ای مُردۀ وطن پس زِ لیلی دُور مانَد جانِ تن

جمال حق...