قانون 616

وین بشر هم، ز امتحان قسمت شدند آدمی شکلند و، سِه اُمت شدند

مولانا در این بیت با تکیه بر آیه شریفه یازده سورۀ مبارکۀ واقعه انسان ها را به سه دسته تقسیم می نماید و می گوید: آدمیان در مسیر شدن و بلایا و امتحانات الهی اگر چه همگی به ظاهر همانند یکدیگرند و انسان نامیده می شوند لکن در سه گروه طبقه بندی می شوند که از نظر قرآن عبارت از: یاران دست راست و یاران دست چب و سبقت گیرندگان از این دو و مقربان درگاه حضرت حق هستند که به تعبیر جلال الدین نیکان و بدان و تقرب یافتگانند که در تقسیمات ثلاث قرار می گیرند. گروه اول کسانی هستند که در جهان الهی و عالم معنا مستغرق گشته و چونان عیسای مسیح به دیار فرشتگان پیوسته و به عالم تجرد راه یافته اند و بطور کلی از گرایشات و جذبه های نفسانی رهائی یافته اند. (من الهی)

گروه دوم، کسانی اند که به جای ملحق شدن به فرشتگان سقوط کرده و به جمع خران و صاحبان غضب و شهوت پیوسته و تمام وجودشان را خشم و کین و اوصاف حیوانی در انحصار خود گرفته است. این گروه از آدمیان در ابتدا جوهر فرشتگی داشتند ولیکن به دلیل تنگی ظرفیت اختیاری و وجودی که باید فراهم می کردند و نتوانستند به دیار حیوانی رهسپار شدند و از صعود به مقامات عالیه انسانی بازماندند (من حیوانی)

گروه سوم، کسانی هستند که اندرون آنان کشمکشی میان من الهی و من طبیعی وجود دارد و در دایره نفسانیات و روحانیات در فراز و فرودند و روز و شب میان این دو بُعد وجودی آنان ستیزه و چالش وجود دارد (من انسانی):

یک گروه مستغرق مطلق شدند همچو عیسی با مَلَک ملحق شدند

نقش آدم، لیک معنی جبرئیل رسته از خشم و هوا و قال و قیل

قسم دیگر با خران ملحق شدند خشم محض و شهوت مطلق شدند

وصف جبرئیل در ایشان بود، رفت تنگ بود آن خانه و، آن وصف زَفت

جمال حق...