قانون 567

گر نبودي تنگ اين افغان ز چيست؟ چون دو تا شد هر كه در وي بيش نيست؟

مولانا در اين شعر با اشاره به آيه ي 68 سوره ي مباركه ياسين اين دنيا را سراي تنگ و كوچك معرفي مي كند و مي گويد: ناله و افغان آدميان در زندگي اين دنيا گواه آن است كه اين جهان بسته و محدود و حقير است و روح بلند آدميان خود را در اين عالم زنداني مي بينند و از اين رو شيون و زاري مي كنند. اگر تو گویی که چنين نيست چرا عمر زياد در اين جهان پيري و پژمردگي و خميدگي قامت را در پي دارد؟

روح و جان آدميان از درياي بيكران نفخه الهي سرچشمه گرفته است و با بي نهايت مأنوس است و لذا تنگي و حقيري اين جهان را بر نمي تابد و دل تنگي مي كند و از اين رنج فراق اندوه و ناله سر مي دهد و در فشار هجران چروكيده و خميده مي شود، عالم رويا و خواب نشانگر آن است که روح از قيد تن آزاد مي گردد و در فضاي بيكران سفر مي كند و از سيطره درد و رنج رهيده مي شود و به وسعت و نشاط دست مي يابد . رفتن انبياء از اين عالم نيز به دليل تنگي اين عالم بوده است و به همين دليل آنان به ديار لامكان رهسپار شده اند. در حقيقت تن ما نماد دنياست و جان در اين دنياي محدود و بسته زنداني گشته و از اين تنگي به فغان آمده است.

انبياء را تنگ آمد اين جهان چون شهان، رفتند در لامكان

در زمان خواب چون آزاد شد زآن مكان، بنگر كه جان چون شاد شد؟

اين جهان ظاهر شكوهمند و فراخ دارد در حالي كه از باطني تنگ برخوردار است و به همين دليل براي اهل دنيا و مرده دلان با شكوه و جلال مي نمايد.

مردگان را اين جهان بنمود فر ظاهرش زَفت و، به معني تنگ بَر

جمال حق...